BFTP - Belgian Federation for Tourist Press | BOZAR huldigt Bernard van Orley
23986
single,single-post,postid-23986,single-format-standard,ajax_fade,page_not_loaded,,qode-child-theme-ver-1.0.0,qode-theme-ver-10.0,wpb-js-composer js-comp-ver-4.12,vc_responsive
 

Belgian Federation of Tourist Press

De Slag bij Pavia. Aanval op het Franse kamp en vlucht van de belegerden Besieged, 1525–31, ©Museo e Real Bosco di Capodimonte - Ministero dei beni e delle attività culturali

BOZAR huldigt Bernard van Orley

In het kader van het herdenkingsjaar van Pieter Bruegel de Oude trapt BOZAR het Bruegeljaar af met een tentoonstelling  over Barend van Orley, een van de spilfiguren van het artistieke leven in het 16e– eeuwse Brussel.  ‘Barend van Orley, Brussel en de renaissance’ is een opmerkelijke tentoonstelling omdat voor het eerst een honderdtal werken van Bernard van Orley  afkomstig  uit de grootste collecties wereldwijd, samen  te zien zijn.

Bernard van Orley (1488-1541) is een van de leidinggevende vernieuwers van de zestiende-eeuwse Vlaamse schilderkunst. Hij had het bijzondere talent om verschillende kunststromingen te verenigen in een nieuwe beeldtaal. Van Orley borduurde verder op de traditie van de Vlaamse Primitieven maar voegde nieuwe elementen toe. Cruciale inspiratiebronnen waren zijn ontmoeting met Albrecht Dürer in 1520 en de Italiaanse renaissancekunst die hij leerde kennen via wandtapijtkartons van o.a. Rafaël en Leonardo da Vinci.  Deze kartons circuleerden in Brussel dat in de 16e eeuw hét centrum van de tapijtweverij was.

Portret van Margareta van Oostenrijk - na 1518 ©Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België

Portret van Margareta van Oostenrijk – na 1518 ©Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België

Van Orley’s unieke stijl werd al snel opgemerkt in de hoogste kringen. Margareta van Oostenrijk, landvoogdes der Nederlanden stelde hem aan als hofschilder. Zij bestelde enkele belangrijke portretten die hem definitief lanceerden en hem verbond aan het hof van Karel V op de Coudenberg in Brussel dat toen het centrum was van de macht in Europa. De kunst van Bernard van Orley diende bovenal om het imago van de machtshebbers te versterken. Gaandeweg verschuift zijn focus van schilderen naar het ontwerpen van wandtapijten en glasramen, die hoger naar waarde werden geschat.  De indrukwekkende wandtapijten waren echte pronkstukken.  Met hun grote formaat, de kostbare materialen als zijde, zilver- en gouddraad en de fraaie kleuren creëerden ze een overrompelend effect dat de luister en status van het hof kracht bijzette. Naast de divese opdrachten voor de politieke elite, had Van Orley ook een uitgebreid netwerk van invloedrijke geestelijken en humanistische intellectuelen als klanten. Om de grote vraag bij te houden nam hij medewerkers in dienst zoals  Michiel Coxcie, Pieter Coecke van Aelst en Pieter de Kempeneer.
En hoewel de wandtapijtkunst steeds meer op de achtergrond gedrongen werd door de schilderkunst bleef Bernard van Orley nog lang in het collectief geheugen bekend. In 1880 behoorde hij nog tot de 31 kunstenaars van wie de regering een bronzen borstbeeld liet maken en in  de jaren 60 van de vorige eeuw stond zijn beeltenis op het bankbriefje van 500 Belgische frank.

De tentoonstelling

Ondanks zijn indrukwekkende staat van dienst en de aanwezigheid van zijn werk in de belangrijkste kunstcollecties wereldwijd, werd er nooit eerder een grote monografie aan van Orley gewijd. De Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België, het Museum Kunst & Geschiedenis Brussel en BOZAR zetten zich samen achter dit unieke project om van Orley in de kijker te zetten.

Aan de hand van een honderdtal werken van Barend van Orley werpt de tentoonstelling een blik op de enorme waaier aan onderwerpen en technieken waar hij naam mee maakte. Naast de schilderijen krijgen ook de wandtapijten, de tekeningen en de glasramen ruim aandacht. Het parcours verhaalt de verschillende etappes in zijn carrière, van de dagelijkse werking in zijn atelier tot zijn rol als hofkunstenaar. De bezoeker wordt ondergedompeld in de sfeer van pracht en praal waarmee de religieuze, intellectuele en politieke elite zich omringde in de 16e eeuw, toen Brussel even het centrum van de wereld werd onder Karel V.

De jachten van Karel V. De maand maart (teken van de Ram) c. 1531–33, Musée du Louvre, Département des Objets d’art, Paris © RMN-Grand Palais (Musée du Louvre) / Daniel Arnaudet

De jachten van Karel V. De maand maart (teken van de Ram) c. 1531–33, Musée du Louvre, Département des Objets d’art, Paris © RMN-Grand Palais (Musée du Louvre) / Daniel Arnaudet

Enkele topwerken zijn de twee wandtapijten uit de reeks ‘Jachten van Karel V’ uit het Louvre Parijs, een wandtapijt uit de reeks ‘Slag om Pavia’ uit het Museo di Capodimonte in Napels en twee wandtapijten uit de Koninklijke collectie in Madrid, de grootse verzameling van 16e-eeuwse Brusselse wandtapijten. Uit twee verschillende collecties, waaronder het Metropolitan Museum New York, worden twee uitzonderlijk uitgewerkte ontwerptekeningen samengebracht voor (intussen verloren gegane) wandtapijten voor het hof van Nassau. Verschillende ensembles worden ook voor het eerst weer herenigd ter gelegenheid van de tentoonstelling. Zo prijkt het retabel van Johannes de Doper uit het MET eindelijk opnieuw naast zijn wederhelft uit een privécollectie. Ook de Diptiek van Jean II Carondelet werd terug samengebracht. Tot slot omvat de tentoonstelling ook enkele werken van kunstenaars die hem geïnspireerd hebben zoals etsen en een tekening van Dürer, etsen naar Mantegna en Rafaël,…

In de voetsporen van Bernard van Orley

Naar aanleiding van de tentoonstelling werd er ook een gids en een wandelroute samengesteld die de bezoeker leidt langs plaatsen waar Bernard van Orley zich in de 16e-eeuw bewoog.  Onderweg kan men halt houden aan de Sint-Michielskathedraal  om de glasramen te bewonderen of in het Museum van Kunst & Geschiedenis en het Museum van de Stad Brussel de collecties wandtapijten gaan bekijken.  Eveneens een bezoek waard zijn het Coudenberg Paleis, de hallen van de heilige Géry en het Rood Klooster.

Anouk De Clercq

Als toemaatje bij de tentoonstelling krijgen de bezoekers  een bijdrage van twee hedendaagse kunstenaars.  Anouk De Clerq biedt met ‘Helga Humming’, een visuele en auditieve herinterpretatie  van de renaissance.  Vessel creëerde een soundscape die voortbouwt op de glooiende zanglijnen van de polyfonie uit de 16e eeuw.  Helga Davis geeft hierop een performance die refereert naar de modellen in van Orley’s  portretten.  In ‘Troubled Waters!’ belicht  Marie-Jo Lafontaine aan de hand van drie foto’s het vrouwelijk lichaam vanuit de optiek van de gewichtloosheid.

Praktisch:  de tentoonstelling ‘Bernard van Orley – Brussel en de renaissance’ loopt in BOZAR tot en met 26 mei 2019 en dit van dinsdag tot zondag van 10 tot 18 u; op donderdag van 10 tot 21 u.  Info en tickets 02/507 82 00 en via info@bozar.bewww.bozar.be

Perscontact: Leen Daems – leen.daems@bozar.be

Verslag: Rita Goethals

Foto bovenaan: De Slag bij Pavia. Aanval op het Franse kamp en vlucht van de belegerden Besieged, 1525–31, ©Museo e Real Bosco di Capodimonte – Ministero dei beni e delle attività culturali