BFTP - Belgian Federation for Tourist Press | Van Eyck, inderdaad een optische revolutie
33872
single,single-post,postid-33872,single-format-standard,ajax_fade,page_not_loaded,,qode-child-theme-ver-1.0.0,qode-theme-ver-10.0,wpb-js-composer js-comp-ver-4.12,vc_responsive
 

Belgian Federation of Tourist Press

22-Heilige-Franciscus

Van Eyck, inderdaad een optische revolutie

Jan (Maaseik?, ca. 1390 - Brugge, 1441) en Hubert van Eyck (Maaseik, ca. 1366/1370- Gent, 1426) Aanbidding van het Lam Gods, 1432 Buitenluiken van het gesloten altaarstuk Olieverf op paneel Sint-Baafskathedraal, Gent / Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België, Brussel © www.lukasweb.be - Art in Flanders vzw

Jan (Maaseik?, ca. 1390 – Brugge, 1441) en Hubert van Eyck (Maaseik, ca. 1366/1370- Gent, 1426)
Aanbidding van het Lam Gods, 1432
Buitenluiken van het gesloten altaarstuk
Olieverf op paneel
Sint-Baafskathedraal, Gent / Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België, Brussel
© www.lukasweb.be – Art in Flanders vzw

Nog tot 30 april loopt de tentoonstelling “Van Eyck, een optische revolutie” in het MSK Gent. De woorden van lof die ’t allenkante door het mediafirmament schieten zijn absoluut niet overdreven. Bestel een ticket voor ze alle 240.000 de deur uit zijn en rep je naar Gent. De trein brengt je alvast tot op iets meer dan 1 km van deze eenmalige artistieke place to be.

Het lijkt alsof de wereld pas nu doordrongen geraakt van de genialiteit van Van Eyck, nu de werken van dichtbij kunnen bewonderd worden, omgeven door werken van tijdgenoten, verre volgelingen en kopieerders van nu verdwenen werken. Niet alleen werden voor deze unieke tentoonstelling 14 van de 20 bekende schilderijen en tekeningen bij elkaar gebracht, de mogelijkheid om te vergelijken met grootmeesters uit dezelfde en latere periodes is even uniek.

Ooit al eens oog in oog gestaan met meesterwerken van deze uit Limburg afkomstige absolute grootmeester? Ja, letterlijk op ooghoogte! Ietwat onbeleefd en rudimentair kan je het vergelijken met een fietsfanaat die naast Eddy Merckx mocht staan op het ogenblik dat die in 1969 de definitieve gele trui over zijn bezwete lijf trok bij het behalen van zijn eerste Tourzege. Toegegeven, Merckx had slechts 3 weken labeur terwijl aan de “Aanbidding van het Lam Gods” gewerkt werd tussen + / – 1420 en 1432. Eerst hanteerde Hubert Van Eyck op sublieme wijze het penseel en liet de verbeelding schitteren. Na zijn dood zette broer Jan even meesterlijk het werk verder.

Op deze tentoonstellingen in het MSK worden 8 gerestaureerde panelen van het Lam Gods getoond samen met 2 nog niet gerestaureerde panelen, deze van Adam en Eva. Bij wijze van vooruitblik op de optische techniek van Van Eyck: bekijk even hoe een lichtjes ondeugende Adam één voet buiten het paneel probeert te plaatsen.  Het is overig extreem zelden dat panelen van het Lam Gods hun thuis, de Sint-Baafskathedraal, mochten verlaten. De vorige die erin slaagde om 2 panelen van het Lam Gods buiten deze fraaie kerk te “verhuizen” was wellicht ene Arsène Goedertier, een figuur die vaak opduikt in de hersenspinsels van de tallozen die na ruim tachtig jaar nog steeds op zoek zijn naar de gestolen “Rechtvaardige Rechters”.

Meer dan een kunstenaar

Jan van Eyck (Maaseik?, ca. 1390 - Brugge, 1441) Madonna bij de fontein, 1439 Olieverf op paneel, 19 x 12 cm Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, Antwerpen © www.lukasweb.be - Art in Flanders vzw. Foto Hugo Maertens

Jan van Eyck (Maaseik?, ca. 1390 – Brugge, 1441)
Madonna bij de fontein, 1439
Olieverf op paneel, 19 x 12 cm
Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, Antwerpen
© www.lukasweb.be – Art in Flanders vzw. Foto Hugo Maertens

Over het uitmuntende vakmanschap van Van Eyck bestaat geen nanoseconde twijfel. Zowel de kunstwereld van toen als die van nu ligt naar adem happend van bewondering aan zijn voeten.  Terecht.

Maar er is meer, veel meer. De inhoud van het werk, in de allereerste plaats het Lam Gods, toont dat Van Eyck een geleerde was, beslist een veelweter.  Hij moet een kenner geweest zijn van de Bijbel als van de literatuur. In de plantkunde was hij een kraan, getuigde de precieze afbeelding van zowat 75 verschillende planten op het veelluik.  Dit laatste illustreert ook zijn meesterschap als observator.  Op verftechnisch moet hij een kenner geweest zijn; getuige de aanwending van siccatieven  (drogings versnellers). Niet alleen droogde daardoor de olieverf sneller, de aanwending ervan was veel makkelijker. Anders dan men in het verleden wel eens dacht was Van Eyck niet de uitvinder van de olieverftechniek, maar hij wist ze wel te verbeteren.

Het optisch  genie van de Limburgse grootmeester kwam vooral tot zijn recht bij het schilderen van licht. Figuren en objecten op het schilderij krijgen als het ware een driedimensionale vorm door de wijze waarop Van Eyck licht schilderde (of net niet in de schaduwpartijen).

Verplaats het Lam Gods in je verbeelding even naar zijn oorspronkelijke locatie in de Vijdkapel (Goedertier is toch niet meer in de buurt). Onderzoekers gaan ervan uit dat Van Eyck op zijn meesterwerk licht en schaduw tot leven bracht zoals het in de werkelijkheid was. Ook al schilderde hij het werk niet op die locatie maar elders in Gent. Kon hij zich de speling van licht en schaduw inbeelden of zorgde hij voor precieze verlichting (zon, kaarsen, …) in zijn atelier?

Om de optica van Van Eyck in een breder kader te plaatsen toont de expositie ook werken van Italiaanse tijdgenoten. De meest bekende onder hen is ongetwijfeld Fra Angelico.  Zij experimenteerden met ruimte en met het mathematische perspectief.

Behalve het nu reeds deels gerestaureerde Lam Gods ondergingen ook nog drie andere aanwezige werken van Van Eyck een dergelijke behandeling. Werkelijk alles werd uit de kast gehaald om onze grootmeester te omringen met indrukwekkende uitingen van schoonheid.

Once in a lifetime

Nooit eerder werden zoveel werken van Van Eyck samengebracht in één tentoonstelling. Dat is al uniek op zich, maar daarnaast is er ook nog de aanwezigheid van een honderdtal topstukken, vooral uit de late middeleeuwen. Samen vormen zij als het ware een erehaag –verspreid over 14 zalen- voor de werken van de grootmeester.

Bezoekers die vandaag naar het MSK in Gent komen om Van Eyck’s meesterschap te bewonderen zijn niet de eersten. Ook in de 15de eeuw zakten er daarvoor al kunstminnaars af naar onze contreien. Uiteraard moeten ze zeer gefortuneerd geweest zijn, deze vroegste Van Eyck-fans.

De imposante tentoonstelling “Van Eyck, een optische revolutie” is een indrukwekkend startschot van een boeiend jaar waarin Gent deze grootmeester herdenkt. Binnen het kader van zeer uiteenlopende kunstvormen zal de bewondering voor Van Eyck zich uiten.  Daarnaast zijn er ook rondleidingen, workshops en voordrachten. En natuurlijk zal je in het stadscentrum ook individuen of groepen aantreffen die de moed om de gestolen “Rechtvaardige Rechters” terug te vinden nog niet opgegeven hebben.  Het terugvinden zou wellicht een enorme knaller zijn op wat nu al een absoluut Van Eyck topjaar is in een stad waar de grootmeester tot in de wijken zal aanwezig zijn.

 

Praktisch

-“Van Eyck, een optische revolutie” loopt in het MSK (Fernand Scribedreef 1) tot 30 april.

-Open: dagelijks, met wekelijks ook avondopeningen tot 23 u.

-Tickets geven toegang op een vast tijdstip, zodat het bezoek verspreid verloopt.

-Info: 09 210 10 75, info@vaneyckexpo.be, www.vaneyck2020.be

 

Perscontact: Soetkin Bruneel      Soetkin.bruneel@stad.gent

Tekst: Robert Declerck

Afbeelding op de top:
Jan van Eyck (Maaseik?, ca. 1390 – Brugge, 1441)
Heilige Franciscus ontvangt de stigmata, 1440
Olieverf op vellum op paneel, 12,7 x 14,6 cm
Philadelphia Museum of Art, John G. Johnson Collection, 1917
Courtesy of the Philadelphia Museum of Art