15 feb Verhalen tussen torens en dreven
Op verkenning in de Noorderkempen: van Hoogstraten tot Merksplas
Een verkenning van de Noorderkempen, waar schoonheid botst met de schaduw van het verleden, is geen klassieke sightseeingtrip, maar een reis door lagen van tijd, macht en menselijkheid. Gust Charrin stelde een verfijnd programma samen dat ons langs twee plekken leidt die op het eerste gezicht weinig gemeen hebben, maar samen het kloppende hart van de regio blootleggen: het statige Hoogstraten en de confronterende Kolonie 7 van Merksplas. Samen vormen ze een dagtocht die balanceert tussen schoonheid en schaduw, tussen erfgoed en ethiek.
Trots, Stilte en Grootse Verhalen
De voormiddag speelt zich af in Hoogstraten, al van ver herkenbaar aan de monumentale toren van de Sint-Katharinakerk. Nog voor je het centrum binnenrijdt, word je eraan herinnerd wat hier al generaties lang het trotste exportproduct is: de aardbei.
We werden hartelijk verwelkomd in de raadzaal van het stadhuis in Hoogstraten. De schepen van Toerisme, Marc Haseldonckx, schetste een beeld van zijn stad en de deelgemeenten. We onthouden vooral de troeven van deze stad in de Noorderkempen. De aardbeien van Hoogstraten zijn bekend over heel Europa. Met een productie van zo’n 35.000 ton is dit heel belangrijk voor de lokale economie. Dienst Toerisme grijpt dit uiteraard aan om culinaire wandelingen en fietstochten te maken. Zo kan je ook nog kennismaken met een paar andere specialiteiten zoals gins, likeuren, advocaat, specifieke hoeveproducten en uiteraard bier … zoals het pittige Tripel Katrien.
Hoogstraten heeft twee sites die erkend zijn als Unesco Werelderfgoed: het Begijnhof en Merksplas-Kolonie. Beide sites staan nog op ons bezoekprogramma en komen verder aan bod in dit verslag. De schepen vermelde eigenaardig genoeg niet de majestueuze Sint-Katharinakerk pal naast het prachtige oude stadhuis. Wellicht omdat beiden niet kunnen bezocht worden als individuele toerist. Minder bekend bij de toeristen is Meersel-Dreef. Dat is geen dreef maar een heus dorp en de meest noordelijke gemeente van België. In dit kleinste dorp van Hoogstraten is er een Kapucijnenklooster sinds 1687 en eind 19de eeuw kwam daar nog een Lourdesgrot bij, zo ontstonden er bedevaarten.
Door zijn landelijke karakter leent Hoogstraten zich uitstekend tot wandel- en fietsrecreatie. En dit kan je niet alleen combineren met zijn bezienswaardigheden maar ook met een drietal belangrijke evenementen. In juni is er een H. Bloedprocessie (bij mooi weer). In de zomer zijn er Antilliaanse feesten. En tijdens het 3e weekend van september is Hoogstraten versierd met ‘Bloemen en Groenten’. Bloemenkunstenaars stellen tijdens dit unieke evenement een 30-tal creaties tentoon in het centrum.
Sint-Katharinakerk
Sint-Katharinakerk
Toeristen onthouden steeds maar een paar hoogtepunten van een bezoek. Wat mij hier vooral is bijgebleven zijn de vele verhalen die de kleine figuren illustreren op het koorgestoelte. We werden rondgeleid door een enthousiaste stadsgids die ons in die koude kerk wist te boeien. En daarbij hoorde het verhaal van de bouwers van deze veel te grote kerk. Hoogstraten telde tijdens de bouw (1524-1546) ca. 1500 inwoners. Origineel moest de kerk zelfs vijf beuken tellen, gelukkig is het gebleven bij de klassieke drie beuken. Dat de kerk zo groot is heeft alles te maken met de adel die in het kasteel woonde (nu gevangenis). De opdrachtgevers en financiers waren Antoon de Lalaing samen met zijn echtgenote Elisabeth van Culemborg. Vooral Elisabeth was obsessief bezig met de bouw om zo haar plaatsje in de hemel te kopen. Tijdens hun leven al hebben ze gezorgd voor een mooi praalgraf in het hoogaltaar. Bijzonder is dat hun graf is omgeven door zeven unieke en prachtige glasramen die de zeven sacramenten voorstellen. Onze gids wist ons ook te boeien met de legende van het Heilig Bloed. Het exterieur van de kerk is gerestaureerd sinds eind vorige eeuw. Binnenkort komt het interieur aan de beurt want het pleisterwerk, aangebracht bij de herstellingen na de Tweede Wereldoorlog, zou van slechte kwaliteit zijn.
Begijnhof
Onze stadsgids bracht ons in de gerestaureerde Begijnhofkerk. De begijnen zouden waarschijnlijk niet tevreden geweest zijn met het resultaat van de restauratie. Het interieur voelt nogal kil aan en dat heeft niets te maken met de koude temperatuur maar wel met de smaak. Omdat het begijnhof na zijn bloeiperiode (1650-1750) stilaan in verval geraakte, drong een restauratie zich op. Een stichting, Het Convent, werd opgericht en de inwoners konden voor weinig geld erfpacht van 99 jaar krijgen voor een huisje, tenminste als ze dit restaureerden. Ze kregen een ruïne en hebben dit allemaal prachtig heropgebouwd. Daardoor is het Begijnhof van Hoogstraten erkend als Unesco Werelderfgoed.
Brasserie “Oud-Hoogstraten
Voor de lunch tippen we je Brasserie “Oud-Hoogstraten”. Ook hier leidt een draadje naar het verleden. Het pand aan de Peperstraat in Hoogstraten draagt een gelaagde geschiedenis: in 1925 begon het als het tabaksfabriekje Prima Belgia, later werd het opgesplitst in particuliere woningen. Daarna volgden een B&B en het populaire supporterscafé De Vélo. Vandaag ademt Brasserie “Oud-Hoogstraten” opnieuw gastvrijheid. Het bijzonder vriendelijke personeel en de lokale lunch met royale porties doen hun werk: voldaan stappen we weer naar buiten.
Waar Dromen Verharden
Oftewel de oncomfortabele waarheid achter Merksplas Kolonie. In de namiddag verschuift het perspectief radicaal. Merksplas Kolonie, eveneens UNESCO-werelderfgoed, oogt met zijn kaarsrechte dreven en monumentale hoeve sereen, maar heeft een beladen geschiedenis. Gids Jef kan er uren boeiend over vertellen. Wat begon als een negentiende-eeuwse utopie van sociale heropvoeding, evolueerde tot een systeem van opsluiting voor landlopers en armen.
Tijdens de begeleide wandeling worden we geconfronteerd met de harde realiteit achter de ordelijke architectuur: dwangarbeid, strikte discipline en verlies van vrijheid. De Grote Hoeve, de kapel en vooral de begraafplaats met zijn veelal anonieme kruisen maken diepe indruk. De geschiedenis voelt hier allesbehalve afgerond, zeker wanneer blijkt dat op dezelfde site vandaag nog steeds mensen worden vastgehouden in het gesloten centrum voor uitgeprocedeerde asielzoekers. Die pijnlijke continuïteit geeft Merksplas een ongemakkelijke, maar uiterst actuele relevantie.
De gebouwen van de Grote Hoeve van Kolonie 7 zijn prachtig gerenoveerd. Er is een bezoekerscentrum waar je je kan onderdompelen in de geschiedenis van de Koloniën van Weldadigheid. Op de site opent binnenkort hotel ‘Colonie7’ met 41 kamers en een brasserie, ideaal voor wie deze streek uitgebreid wil verkennen via de wandel- en fietsroutes.
Samen tonen Hoogstraten en Merksplas waarom de Noorderkempen een bestemming zijn voor wie traag wil reizen, maar diep wil kijken. Dit is een regio die niet roept om aandacht, maar wel blijft nazinderen.
Praktische info: www.visithoogstraten.be of Vrijheid 149,2320 Hoogstraten, tel: 03.340.19.55 – toerisme@hoogstraten.be
Tekst: Geert Van de Voorde – Diane Geerts
Foto’s: Veerle Boriau , Anne Marie Jacob en Maurice van Bavel